Dünya sağlık Örgütü (DSÖ) madde bağımlılığını “kullanılan bir psikoaktif maddeye kişinin daha önceden değer verdiği diğer uğraşlardan ve nesnelerden belirgin olarak daha yüksek bir öncelik tanıma davranışı” olarak tanımlar.
Sigara bağımlılığı hem fiziksel hem de psikolojik faktörlerin bir araya gelmesiyle oluşan güçlü bir alışkanlıktır. Bu bağımlılığın oluşmasında en büyük rolü ise nikotin oynar. Nikotin, beyne sadece 7-10 saniye içinde ulaşarak dopamin salgılanmasına neden olur. Bu da kişide geçici bir rahatlama ve keyif hissi yaratır.
Diğer faktör ise; çevresel faktörlerdir. Ailede sigara içen bireylerin varlığı, arkadaş gruplarında tütün ürünleri kullanımı ve özendiren medya içerikleri bağımlılığa neden olur.
Sigara Bırakma Polikliniği
Sigara bırakma poliklinikleri sigarayı bırakmak isteyen bütün içicilere yoğun bir tedavi programının uygulandığı uzmanlaşmış polikliniklerdir.
Kişinin bırakma sürecini güvenli, kontrollü ve sürdürülebilir bir şekilde yönetmesine yardımcı olmak için sigara bırakma polikliniği; sigara (elektronik sigaralar/diğer tütün ürünleri) kullanan bireylere bilimsel temelli değerlendirme, takip ve tedavi desteği sunan, bu konuda uzmanlaşmış bir birimdir.
Sigara Bırakma Sürecinde Profesyonel Destek Almanın Önemi
Şunu bilmek gerekir, sigara kullanımına bağlı riskler, bırakıldığı andan itibaren azalmaya başlar. Bırakma kararı kişiye aittir; ancak bu süreçte profesyonel destek almak önemlidir.
- Yoksunluk belirtilerini yönetmeyi kolaylaştırır.
- Yeniden başlama riskini azaltır.
- Kişinin motivasyonunu ve tedaviye uyumunu artırır.
Sigarayı Bırakma Sürecinin Aşamaları
Sigara bırakma süreci genellikle dört temel dönemden oluşur.
1. Düşünce Öncesi
Kişinin henüz bırakmayı ciddi şekilde düşünmediği dönemdir. Bu aşamada uzman hekimler sigaranın etkileri, bırakmanın olası faydaları hakkında bilgilendirme yapar.
2. Düşünme Dönemi
Kişi sigarayı bırakmayı planlamaya başlar. Hekimler tarafından hasta görüşmesinde motivasyon artırıcı iletişim ve kişisel risk değerlendirmesi yapılır.
3. Hareket Dönemi
Kişi bırakmayı dener veya bırakır. Bu aşamada tedavi seçenekleri uygulanır, yoksunluk belirtileri ve zorluklarını yönetmede yardımcı olunur.
4. Kalıcılık Dönemi
Kişi sigarayı bıraktıktan sonra yeni davranış modelini sürdürür. Bu dönemde, sigaraya yeniden başlama risklerinin farkına varılması ve bu risklerle etkili biçimde başa çıkma yollarının geliştirilmesi ön plandadır.
Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
- İlk görüşmede hekim tarafından 30 dakikalık kapsamlı bir değerlendirme yapılır.
- Genel sağlık değerlendirmesi (mevcut hastalıkları, kullandığı İlaçlar, iş ve yaşam koşulları) ilk aşamadır.
- Karbonmonoksit ve tansiyon ölçümü yapılarak kaydedilir
- Fagerström (Nikotin Bağımlılık Skorlaması) ile sigaraya başlangıç yaşı, bırakma girişimleri sorgulanır.
- Motivasyonel görüşme yapılarak bırakma süreci kişi ile birlikte planlanarak ve kişiye özgü olarak başlatılır.
- Yoksunluk belirtileriyle baş etme konusunda bilgilendirme yapılır.
İlk 15 gün bırakma sürecinin en kritik dönemidir. Bu süreçte:
- Tedaviye uyum sigar bırakma polikliniği hekimi tarafından takip edilir
- Yan etkiler değerlendirilerek tedavide değişiklikler, doz ayarlamaları yapılır
- Motivasyonun güçlendirilmesi amacıyla daha sık yüz yüze ya da telefon görüşmesi yapılır.
- İlk 3 ay boyunca düzenli aralıklarla sürdürülen takipler, bırakmayı kalıcı hale getiren en önemli unsurlardan biridir.
Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Her birey için aynı yöntem uygun olmayabilir. Polikliniğimizde bilimsel rehberlere uygun olarak üç temel yaklaşım uygulanmaktadır:
1. Nikotin Replasman Tedavisi (NRT)
Nikotin bantları, nikotin sakızları, ağız spreyleri ve pastiller kullanılarak yoksunluk belirtilerinin hafifletilmesi amaçlanır.
2. Farmakolojik Tedavi
Kişinin sağlık durumuna göre farmakolojik tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
3. Bireysel Destek ve Rehberlik
Farmakolojik tedavi almak istemeyen veya uygun olmayan bireylerde davranışsal eğitim ve danışmanlık temel yöntemdir.
Bu görüşmeler; tetikleyicileri tanıma, başa çıkma yöntemleri geliştirme ve sürdürülebilirlik sağlama üzerine kuruludur.