Kanser, tanı ve tedavide sağlanan ilerlemelere rağmen dünyada halen ülkelere göre ya birinci ya da ikinci sıradaki ölüm nedeni olmaya devam etmektedir. Ülkemizde her yıl 200 bin yeni kanser tanısı konulmaktadır. Ülkemizde erkeklerde en sık görülen kanserler sırası ile akciğer, prostat ve kalın bağırsak kanserleri iken, kadınlarda bu sıra; meme, troid ve kalın bağırsak olarak görülmektedir.
Günümüzde Kanser
Kanser, gerek hastalarda neden olduğu fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklar, gerek hasta yakınlarının karşılaştığı güçlükler, gerekse de ekonomik boyutu ile günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir ve önemi her geçen gün artmaktadır. Tanı ve tedavide sağlanan ilerlemelere rağmen dünyada halen ülkelere göre ya birinci ya da ikinci sıradaki ölüm nedeni olmaya devam etmektedir. Sıklığının her geçen gün artması yanında tanı konan hastaların tedavi maliyetlerinin yeni tedavi seçeneklerinin devreye girmesi ile adeta katlanması, gelecekte bu konunun öneminin artacağının işaretleridir. Modern yaşam tarzının bazı yönleri ile kansere adeta davetiye çıkardığı da bir gerçektir. Ülkemizde her yıl 200 bin yeni kanser tanısı konulmaktadır. Bazı ülkelerde, mesela ABD ise durum daha ciddidir. Nüfusu bizden yaklaşık 4 kat olan bu ülkede kanser tanısı alan hasta sayısı nerede ise 7 kat fazladır ve yılda yaklaşık 1 milyon 400 bin kişi kanser tanısı almaktadır. Ülkemizde erkeklerde en sık görülen kanserler sırası ile akciğer, prostat ve kalın bağırsak kanserleri iken, bayanlarda bu sıra meme, troid ve kalın bağırsak olarak görülmektedir. Ülkemizde cinsiyetlere göre kanser görülme sıklıkları Şekil 1 ve 2 de verilmiştir.
Kanserle Mücadele
Peki, önemi her geçen gün artan bu hastalık için yapabileceğimiz gerçekten etkili bir şeyler var mı? Yoksa yüzleştiğimizde makus talihimiz olarak yorumlayıp bazı şeyleri kabul etmek zorunda mıyız? Kanserin aynı zamanda genetik yönü de olan yani anne ve babamızdan aldığımız kalıtsal özelliklerin de rol aldığı bir hastalık olduğu düşünüldüğünde bu soruların akla gelmesi kaçınılmazdır. Ancak, şu basit ama kesin olan bilgi kanser konusunda nelerin yapılabileceği konusunda herhalde hepimize bir fikir verecektir: Bugün tanısı konan kanserlerin sadece %10-15’i i anne ve babamızdan aldığımız kalıtsak özelliklerden kaynaklanmaktadır. Kalan %85-90’lık kesim ise çevresel faktörler dediğimiz önlenebilir ve tedbir alınabilir nedenlerden kaynaklanmaktadır. İşte bu çarpıcı gerçek tüm dünyanın kabul ettiği kanserle mücadele stratejisinin 1. aşamasına kanserden korunma hususunda yapılabilecekleri oturtmuştur.
Kanserden Korunma
Kanserden korunma denince neyi anlamlıyız? Kısaca özetlemek gerekirse bu başlık altında başarıldığında sadece kanser konusunda değil, diğer pek çok hastalıklardan da koruma sağlayabilecek sağlıklı yaşam önerileri ele alınmaktadır. Sigaranın yaşamımızdan çıkarılması, doğru ve dengeli beslenme, infeksiyonlarla, obezite ve hareketsiz yaşamla ve de alkol ile mücadele bu konuda yapılabileceklerin ilk sırasında yer almaktadır (Şekil 3). Bu 5 maddenin günümüz kanserlerinin tam %85-90‘ında rol aldığı kabul edilmektedir.
Erken Tanı
Kanserle mücadelenin 2. aşamasında erken tanı için yapabileceklerimiz yer almaktadır. Bu konuda birey olarak 2 şey yapabiliriz. Birincisi izah edemediğimiz şikayetlerimizi ihmal etmemektir. Açıklayamadığımız kilo kaybı ve ateş, devam eden kanamalar, ağrılar ve öksürük yeni farkkettiğimiz bir kitle ve büyüyen ve şekil değiştiren benler birer kanser belirtisi olabilir ve erkenden doktora başvurmak kanser tedavisinde bir fırsat olan erken tanıyı mümkün kılabilir.
Kanser Belirtisi Olabilecek Bulgular
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Açıklanamayan yüksek ateş
- Açıklanamayan ağrılar
- Yeni fark edilenkitle
- Ciltte büyüyen ve şekil değiştiren benler
- Devam eden kanamalar
- Açıklanamayan öksürük
- Dışkıda incelme veya kan bulunması
- Devam eden idrarşikayetleri veya idrarda kan bulunması
Erken tanı konusunda yapabileceğimiz ikinci husus ise aile hekimlerimizce ücretsiz uygulanan kanser tarama programlarına katılmaktır. Ülkemizde her cinsiyet için yaşa göre oluşturulmuş bir Ulusal Kanser Tarama Programı vardır ve uygulanmaktadır (Şekil 4). Aile hekiminiz sizi bu konuda daha detaylı olarak bilgilendirecektir.
Kanser Tedavisi
Kanserle mücadelenin 3. ve son aşaması ise hasta için en doğru tedavinin uygulanmasıdır. Bunun için öncelikle yapılması gereken kesin ve hastalığın tüm özelliklerini ortaya koyacak şekilde doğru ve detaylı bir şekilde tanı konmasıdır. Yeterli tümör dokusunu içerecek şekilde biyopsi alınması yapılması gereken rutin bir işlemdir. Biyopsi ile alınan tümör dokusu mikroskop altında özel boyalarla ve gerekirse moleküler genetik incelemelerle tahlil edilmeli ve hastalık hakkında detaylı bilgilere ulaşılmalıdır. Detaylı tanı bilgisine ulaşılması ile birlikte hastalığın yaygınlığı konusunda yeterli değerlendirme (evreleme) yapılmalı ve daha sonra tedaviye geçilmelidir.
Genel olarak kanser tedavi yöntemleri bölgesel (lokal) ve genel (sistemik) tedavi yöntemleri olarak ikiye ayrılırlar. Cerrahi ve ışın tedavisi (radyoterapi) lokal tedavi yöntemleri olarak kabul edilirken, ilaç tedavileri (yani kemoterapi, hormon tedavisi ve immünoterapi) ise kanser tedavisinde kullanılan sistemik tedavi yöntemleridir. Her bir alandaki yetkin uzmanlarıntedaviyi planlamaları ve uygulamaları esas olmalıdır. Ayrıca kanserin hemen tüm tıp branşları ile doğrudan veya dolaylı ilişkisi vardır ve günümüzde ideal kabul edilen modern kanser tedavisi ilgili branşların da yer aldığı bir ekip çalışması ile yani tıbbi tanımı ile mutidisipliner yaklaşımla yapılan kanser tedavisidir.
Kanser ve Koronavirüs Salgını
Pandemi şartlarında bulunduğumuz gerçeğinden hareketle kanserde zamanın önemine vurgu yapmak yerinde olacaktır. İster tanı, ister tedavi, isterse izlem aşamasında olsun eğer doktorunuz size özel yeni bir plan yapmadı ise tetkik, tedavi ve kontrol randevuları ertelenmemelidir. Gerekli tedbirleri alarak ve mümkün olan en iyi şartları sağlayarak randevulara gidilmelidir. Konu kanser olunca bazı gecikmelerin telafisinin mümkün olamayabileceği unutulmamalıdır.
Prof.Dr. Nurullah Zengin
Tıbbi Onkoloji
Lokman Hekim Akay Hastanesi