ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ NEDİR?
Hormonlarımızın yapım ve salgılanmasından sorumlu olan iç salgı bezlerinin oluşturduğu sisteme endokrin sistem denir. Bu sistem ile ilgilenen tıp bilimi Endokrinoloji bilimidir. Endokrin sistem vücudumuzda; kan şekerinin düzenlenmesi, doğumdan itibaren büyüme ve gelişmenin sağlanması, ergenliğin başlaması, üreme fonksiyonlarının kazanılması ve hayat boyu devam ettirilmesi, su-tuz dengesi, enerji üretimi ve harcanması gibi çeşitli metabolik işlevler, çevresel uyaranları algılama ve tepki verme, stres anında hayatta kalmamızı sağlayan kortizol hormonunun salgılanması, kan kalsiyum düzeyinin dengede tutulması gibi görevleri gerçekleştirmektedir.
Çocuk endokrinoloji; çocukluk ve ergenlik döneminde (0-18 yaş) endokrin sistemde ortaya çıkan sorunlarla ilgilenmekte, bunlara tanı koyup tedavi geliştirmektedir.
ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİDE EN SIK RASTLANAN HASTALIKLAR NELERDİR?
Boy Kısalığı/ Uzunluğu: Boy kısalığı/uzunluğu ailesel veya genetik olabileceği gibi hormonal eksiklikler veya başka bir hastalığın belirtisi de olabilir. Çocuk Endokrinoloji, boy anomalisine hormonal eksikliklerin ya da fazlalıkların neden olup olmadığını araştırır.
Erken/ Gecikmiş Ergenlik: Kız çocuklarında 10-11 yaş, erkek çocuklarında ise 11-12 yaşta ergenlik bulgularının görülmesi normal kabul edilmektedir. Ergenlik bulgularının zamanından önce orta çıkması erken ergenlik olarak adlandırılır. Kız çocukları 13, erkek çocukları 14 yaşına ulaştıkları halde, ergenlik belirtilerinin gözlenmemesi durumuna ise gecikmiş ergenlik adı verilir. Bu durumların altında yapısal, hormonal veya genetik nedenler yatabilir.
Hipotiroidi/Hipertiroidi: Tiroid bezi; boynumuzun ön kısmında, soluk borusunun hemen önünde yer alan kelebek şeklinde bir iç salgı bezidir. Metabolizmanın düzenlenmesi, kalbin çalışması, iskelet gelişimi ve boy uzaması, beyin ve zeka gelişimi gibi vücudumuz için hayati pek çok fonksiyonda görev alan tiroid hormonlarını sentezler. Tiroid bezinin fazla çalışmasına hipertiroidi, yavaş çalışmasına ise hipotiroidi adı verilmektedir.
Obezite (Şişmanlık): Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, çocuklarda vücut kitle indeksi (BMI) persentilinin 95 persentilin üzerinde olması obezite olarak tanımlanır. Çocukluk çağı obeziteleri; egzojen(çevresel), genetik ve endokrin obezite olarak 3 grupta incelenir. Çocukluk çağında başlayan obeziteler; erişkinlerde olduğu gibi sedanter yaşam, hareket azlığı, hazır gıdalar vb çevresel nedenlere bağlı ortaya çıkabilir. Çok erken yaşta başlayan ciddi obezite durumunda, kalıtsal genetik bir hastalık; hızlı kilo alma, kilo vermekte zorlanma, kilo alırken boy uzamasının yeterli olmaması gibi ek bulguların varlığında ise altta yatan bir hormonal bozukluk söz konusu olabilir.
Adet düzensizlikleri: Kız çocuklarının ortalama adet yaşı 12 yaştır. Adetten sonraki ilk yıllarda, bu döneme özgü fizyolojik hormonal farklılıklara bağlı, adet düzensizlikleri (sık kanama, uzun süren kanama, yoğun kanama, kanamada gecikme olması vb) görülebilir. Yoğun kanamalar bazen adolesanda kansızlık gelişmesi ile sonuçlanabilir. Erkek tipi tüylenme vb ek bulguların varsa altta yatan hormonal bir bozukluk eşlik ediyor olabilir.
ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ HANGİ HASTALIKLARA BAKAR?
- Büyüme bozuklukları (Kısa boy, Yetersiz uzama, Büyüme Hormonu eksikliği tanısı ve tedavisi, Uzun boy)
- Nutrisyonel Büyüme Geriliği (Kilo Alamama, Malnütrisyona bağlı olan yetersiz büyüme)
- Yağ Doku Hastalıkalrı (Obezite, İnsülin direnci, Lipodistrofi)
- Hipofiz Bezi Hastalıkları (Hipofizde adenom, kist, diabetes insipidus, prolaktin yüksekliği vb)
- Doğumsal Cinsiyet Gelişim Bozuklukları (Doğumsal Östrojen, Testosteron Hormon Bozuklukları vb.)
- İnmemiş testis, Mikropenis
- Tiroid Bezi Rahatsızlıkları (Hipotiroidi,Hipertirodi, İyot eksikliği ve fazlalığı, Guatr, Tiroidde Nodül)
- Ergenlik Bozuklukları (Erken Ergenlik, Gecikmiş Ergenlik tanı ve tedavileri)
- Jinekomasti (Çocuk ve adolesan erkeklerde meme büyümesi)
- Böbrek Üstü Bezi Hastalıkları (Konjenital adrenal hiperplazi, Adrenal yetmezlik, Cushing Sendromu, Adrenal tümörler)
- Şeker Hastalığı (Tip 1, Tip 2, Genetik Diyabet, )
- Hipoglisemi (Ketotik Hipoglisemi,
- Kalsiyum ve Kemik Metabolizması Bozuklukları (Hipokalsemi, Hiperkalsemi, D vitamini eksikliği ve fazlalığı, Raşitizm, Osteoporoz, Magnezyum metabolizma bozuklukları)
- Adolesanlarda Adet Düzensizlikleri, Akne, Kıllanma, Polikistik Over Sendromu, Meme problemleri
- Adolesanlarda beslenme bozuklukları (Anoreksia Nervoza, Blumia)
- Turner Sendromu
ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ MUAYENESİ NASIL YAPILIR?
- Tıbbi Geçmiş: Sağlık geçmişi, ailede hastalık öyküsü, beslenme alışkanlıkları, büyüme ve gelişme durumunu inceler.
- Fizik Muayene: Boy, kilo, beden kitle indeksi ölçümü, tansiyon ölçümü, tiroit bezi muayenesi gibi fiziksel muayeneler yapılır.
- Laboratuvar Testleri: Kan ve idrar testleri ile hormon seviyeleri ölçülür.
- Ultrason ve MR: Tiroit, adrenal bezler ve diğer endokrin organların yapısını incelemek için görüntüleme testleri yapılabilir.
ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ’DE HANGİ TEDAVİ YÖNTEMLERİ KULLANILIR?
- Hormon Tedavisi: Gerekli hormonların eksikliği durumunda hormon replasman tedavisi uygulanabilir.
- İnsülin Tedavisi: Diyabetli çocuklarda şekeri kontrol altına almak amaçlı insülin tedavisi uygulanabilir.
- Diyet ve Egzersiz Planları: Metabolik hastalıklar ve obezite yönetiminde sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite programları oluşturulabilir.
- Medikal Tedaviler: Doktorun gerekli gördüğü durumlarda ilaç tedavileri uygulanabilir.
- Cerrahi Müdahaleler: Nadiren, cerrahi müdahale gerekebilir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Turner Sendromu sadece kız çocuklarında mı görünür?
Evet. Sebep ise kromozom bozukluğudur. Her insanda 46 adet kromozom bulunmaktadır. Kızlarda 2 adet X kromozomu; erkeklerde 1 adet X, 1 adet Y kromozomu vardır. Kızlarda bulunan 2 adet X kromozomundan bir tanesinin bulunmaması turner sendromunu ortaya çıkarmaktadır.
Çocuğun obez olduğu nasıl anlaşılır?
Obezitenin olup olmadığı değerlendirilirken çocuklara yönelik hazırlanan persentil eğrileri kullanılır.
Adet düzensizliği için ne zaman doktora başvurulmalıdır?
İlk iki yılda adet düzeni sağlanamayabilir. Ancak adetin 7 günden uzun sürdüğü, 15 günden daha sık ya da 90 günden daha seyrek görüldüğü durumlarda doktorunuza başvurmalısınız.
Çocuklarda gelişim bozukluğuna neler sebep olur?
Kötü beslenme, uyku düzensizliği, büyüme hormonlarının düzensiz salgılanması, ilgisizlik çocuklarda gelişim bozukluğuna neden olabilir.
Boy kısalığına neler sebep olur?
Genetik faktörler, besin yetersizliği, kronik hastalıklar, tiroit, cushing sendromu, büyüme hormonu eksikliği, iskelet displazileri boy kısalığına neler sebep olabilir.